มีรายได้หลายทาง (งานประจำ + ฟรีแลนซ์) คำนวณภาษีอย่างไร

พนักงานเงินเดือนจำนวนมากมีรายได้เสริมจากงานฟรีแลนซ์ ขายของออนไลน์ หรือรับงานพิเศษนอกเวลางาน คำถามที่พบบ่อยที่สุดคือ "ต้องยื่นภาษีรวมกันยังไง" และ "รายได้เสริมจะทำให้เงินเดือนทั้งก้อนถูกเก็บภาษีแพงขึ้นไหม" บทความนี้อธิบายทีละขั้นตอนพร้อมตัวอย่างคำนวณจริง

ทำไมมีรายได้เสริมต้องยื่น ภ.ง.ด. 90 ไม่ใช่ 91

ภ.ง.ด. 91 สงวนไว้เฉพาะผู้ที่มีเงินได้ประเภทที่ 1 (40(1)) เพียงอย่างเดียว คือมนุษย์เงินเดือนล้วนๆ ไม่มีรายได้เสริมใดๆ ทันทีที่มีเงินได้ประเภทอื่นเพิ่มเข้ามา เช่น รายได้ฟรีแลนซ์ (40(2) หรือ 40(8)) ต้องเปลี่ยนไปยื่นภ.ง.ด. 90 ซึ่งรวมเงินได้ทุกประเภทไว้ในแบบเดียวกัน อ่านรายละเอียดประเภทเงินได้ทั้งหมดได้ในบทความ เงินได้พึงประเมิน 8 ประเภท (มาตรา 40) คืออะไร

ขั้นตอนรวมรายได้งานประจำ + รายได้เสริม

1. คำนวณเงินได้สุทธิจากเงินเดือน: เงินเดือนทั้งปี หักค่าใช้จ่ายมาตรฐาน 50% สูงสุดไม่เกิน 100,000 บาท
2. คำนวณเงินได้สุทธิจากรายได้เสริมแยกต่างหาก: รายได้เสริมทั้งปี หักค่าใช้จ่ายตามอัตราเหมาของประเภทเงินได้นั้น หรือหักตามจริงหากคุ้มกว่า
3. นำเงินได้สุทธิทั้งสองส่วนมารวมกัน
4. หักค่าลดหย่อนส่วนตัวและค่าลดหย่อนอื่นๆ ที่มีสิทธิ (ประกัน กองทุนเกษียณ ฯลฯ)
5. นำเงินได้สุทธิหลังหักลดหย่อนไปคำนวณภาษีตามอัตราขั้นบันได

ตัวอย่างคำนวณรวม

สมมติพนักงานบริษัทมีเงินเดือนรวมทั้งปี 600,000 บาท และรับงานฟรีแลนซ์กราฟิกดีไซน์เสริม (เงินได้ประเภท 40(8)) รวม 200,000 บาทต่อปี โดยสมมติว่าอัตราหักค่าใช้จ่ายเหมาที่ใช้ได้กับประเภทงานนี้คือ 60% (ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการคำนวณเท่านั้น อัตราจริงแตกต่างกันไปตามประเภทเงินได้ โปรดตรวจสอบตารางอัตราหักค่าใช้จ่ายของกรมสรรพากรสำหรับประเภทเงินได้ของท่านโดยเฉพาะ)

รายการ	เงินได้	หักค่าใช้จ่าย	เงินได้สุทธิ
เงินเดือน (40(1))	600,000	100,000 (เพดานสูงสุด)	500,000
รายได้ฟรีแลนซ์ (40(8))	200,000	120,000 (60% สมมติ)	80,000
รวมเงินได้สุทธิก่อนลดหย่อนส่วนตัว			580,000

หักค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท → เงินได้สุทธิที่ต้องเสียภาษี = 580,000 - 60,000 = 520,000 บาท

คำนวณภาษีตามขั้นบันได: 150,000 บาทแรกยกเว้น, 150,000 บาทถัดมาเสีย 5% (7,500 บาท), 200,000 บาทถัดมาเสีย 10% (20,000 บาท), และ 20,000 บาทสุดท้ายเสีย 15% (3,000 บาท) รวมภาษีที่ต้องชำระ = 30,500 บาท

รายได้เสริมไม่ได้ทำให้เงินเดือนทั้งก้อนถูกเก็บภาษีสูงขึ้น

จากตัวอย่างข้างต้น หากมีเฉพาะเงินเดือนอย่างเดียว (ไม่มีรายได้เสริม) เงินได้สุทธิหลังหักค่าใช้จ่ายและลดหย่อนส่วนตัวจะอยู่ที่ 500,000 - 60,000 = 440,000 บาท คิดภาษีได้ 21,500 บาท เมื่อเพิ่มรายได้เสริมเข้ามา เงินได้สุทธิขยับขึ้นเป็น 520,000 บาท ทำให้ภาษีเพิ่มขึ้นเป็น 30,500 บาท ส่วนต่างที่เพิ่มขึ้น 9,000 บาท มาจากเฉพาะส่วนของเงินได้ 80,000 บาทที่เพิ่มเข้ามา ซึ่งถูกคิดภาษีในอัตรา 10% และ 15% ตามขั้นที่มันตกอยู่ ไม่ใช่เงินเดือน 500,000 บาทเดิมถูกคิดภาษีใหม่ทั้งก้อนในอัตราที่สูงขึ้น นี่คือหลักการสำคัญของภาษีขั้นบันได (Progressive Tax) อ่านเพิ่มเติมได้ในบทความ ทบทวนขั้นภาษีก้าวหน้าปี 2569

อย่าลืมยื่น ภ.ง.ด. 94 ถ้ารายได้เสริมเข้าข่ายประเภท 40(5)-40(8)

หากรายได้เสริมของคุณเป็นเงินได้ประเภทที่ 5-8 (เช่น ค่าเช่า วิชาชีพอิสระ หรือรายได้ฟรีแลนซ์/ธุรกิจอย่างในตัวอย่างข้างต้น) นอกจากยื่น ภ.ง.ด. 90 ตอนต้นปีแล้ว ยังต้องยื่นภ.ง.ด. 94 เพิ่มเติมภายในเดือนกันยายนสำหรับรายได้ครึ่งปีแรก (มกราคม-มิถุนายน) ด้วย ภาษีที่จ่ายไปแล้วในรอบครึ่งปีจะนำมาหักออกจากภาษีที่ต้องจ่ายตอนยื่นแบบเต็มปีได้ อ่านคู่มือฉบับเต็มได้ที่ ฟรีแลนซ์ยื่นภาษีอย่างไร ภ.ง.ด. 90 vs 94 ต่างกันอย่างไร และหากยื่นล่าช้าควรอ่านเรื่องค่าปรับก่อนที่ ยื่นภาษีช้า ไม่ยื่นภาษี เสียค่าปรับเท่าไหร่

คำถามที่พบบ่อย