ฟรีแลนซ์ยื่นภาษีอย่างไร ภ.ง.ด. 90 vs 94 ต่างกันอย่างไร

ฟรีแลนซ์และผู้มีรายได้เสริมนอกเหนือจากเงินเดือนมักสับสนว่าต้องยื่นภาษีแบบไหน เมื่อไหร่ และหักค่าใช้จ่ายอย่างไรจึงจะคุ้มที่สุด บทความนี้สรุปทุกขั้นตอนตั้งแต่การจำแนกประเภทเงินได้ ไปจนถึงความแตกต่างของภ.ง.ด. 90, 91 และ 94 พร้อมข้อผิดพลาดที่ฟรีแลนซ์มักพลาด

งานฟรีแลนซ์ของคุณเป็นเงินได้ประเภทไหน

งานฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่จัดเป็นเงินได้ประเภทที่ 8 (40(8)) เช่น งานกราฟิกดีไซน์ เขียนโปรแกรม ที่ปรึกษาอิสระที่ไม่ใช่วิชาชีพสงวนตามมาตรา 40(6) และการขายของออนไลน์ แต่บางกรณีอาจเข้าข่ายเงินได้ประเภทที่ 2 (40(2)) แทน หากเป็นลักษณะรับค่าตอบแทนจากการให้บริการแก่ผู้ว่าจ้างแบบครั้งคราว คล้ายค่านายหน้าหรือค่าบรรยายพิเศษ ลักษณะงานจริงเป็นตัวกำหนดว่าเข้าประเภทไหน ไม่ใช่ชื่อเรียกอาชีพ อ่านรายละเอียดเงินได้ทั้ง 8 ประเภทได้ในบทความ เงินได้พึงประเมิน 8 ประเภท (มาตรา 40) คืออะไร

หักค่าใช้จ่ายแบบเหมา vs ตามจริง แบบไหนคุ้มกว่า

ฟรีแลนซ์ที่มีเงินได้ประเภท 40(8) สามารถเลือกหักค่าใช้จ่ายได้ 2 แบบ คือ

• หักค่าใช้จ่ายแบบเหมา (อัตราตายตัว) — กรมสรรพากรกำหนดอัตราหักค่าใช้จ่ายเหมาไว้เป็นตารางแยกตามประเภทอาชีพ/ธุรกิจ ซึ่งแต่ละประเภทมีอัตราไม่เท่ากัน บางประเภทอาจไม่มีอัตราเหมาให้เลือกเลยและต้องหักตามจริงเท่านั้น จึงควรตรวจสอบตารางอัตราของกรมสรรพากร (rd.go.th) สำหรับประเภทเงินได้ของตนเองโดยเฉพาะ ก่อนสรุปว่าใช้อัตราเท่าไหร่
• หักค่าใช้จ่ายตามจริง (หักตามจริง) — นำค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจริงในการประกอบอาชีพมาหัก เช่น ค่าอุปกรณ์ ค่าเช่าออฟฟิศ ค่าจ้างผู้ช่วย ค่าซอฟต์แวร์ แต่ต้องมีหลักฐานใบเสร็จ/เอกสารประกอบครบถ้วน และเก็บไว้อย่างน้อย 5 ปี

หลักการเลือกคือ เลือกวิธีที่ให้ผลประหยัดภาษีมากกว่า — หากค่าใช้จ่ายจริงในการทำงานสูงกว่าที่อัตราเหมาให้ ควรเลือกหักตามจริง แต่ถ้าค่าใช้จ่ายจริงต่ำ การหักแบบเหมามักสะดวกและคุ้มกว่าเพราะไม่ต้องเก็บหลักฐาน

ภ.ง.ด. 90 vs 91 vs 94 ต่างกันอย่างไร

แบบยื่น	ใช้กับใคร	กำหนดยื่น
ภ.ง.ด. 91	มีเฉพาะเงินได้ประเภทที่ 1 (40(1)) เช่น มนุษย์เงินเดือนล้วนๆ ไม่มีรายได้เสริม	สิ้นเดือนมีนาคม (~8 เม.ย. หากยื่นออนไลน์)
ภ.ง.ด. 90	มีเงินได้ประเภทอื่นนอกจาก 40(1) ด้วย เช่น ฟรีแลนซ์ ธุรกิจส่วนตัว ค่าเช่า เงินปันผล รวมถึงคนที่มีทั้งเงินเดือนและรายได้เสริม	สิ้นเดือนมีนาคม (~8 เม.ย. หากยื่นออนไลน์)
ภ.ง.ด. 94	มีเงินได้เฉพาะประเภทที่ 5-8 (ค่าเช่า วิชาชีพอิสระ รับเหมา ธุรกิจ/ฟรีแลนซ์) ยื่นครึ่งปีสำหรับรายได้ ม.ค.-มิ.ย.	ภายในเดือนกันยายนของปีเดียวกัน

ภาษีที่จ่ายไปแล้วตอนยื่น ภ.ง.ด. 94 สามารถนำมาหักออกจากภาษีที่ต้องจ่ายตอนยื่น ภ.ง.ด. 90 เต็มปีในปีถัดไปได้ ดังนั้นฟรีแลนซ์ที่มีรายได้จาก 40(8) เช่น ขายของออนไลน์ จึงต้องยื่นทั้งสองแบบ คือ ภ.ง.ด. 94 ในเดือนกันยายน และ ภ.ง.ด. 90 ในเดือนมีนาคม/เมษายนปีถัดไป

คู่มือตัดสินใจ: ต้องยื่นแบบไหนเมื่อไหร่

1. มีเฉพาะเงินเดือน ไม่มีรายได้เสริมเลย → ยื่น ภ.ง.ด. 91 ภายในมีนาคม/เมษายน
2. มีเงินเดือน + รายได้เสริมประเภท 40(2)-40(8) → ยื่น ภ.ง.ด. 90 ภายในมีนาคม/เมษายน (รวมทุกเงินได้)
3. มีรายได้ฟรีแลนซ์ล้วนๆ ประเภท 40(5)-40(8) (ไม่มีเงินเดือนประจำ) → ยื่นทั้ง ภ.ง.ด. 94 (กันยายน สำหรับครึ่งปีแรก) และ ภ.ง.ด. 90 (มีนาคม/เมษายนปีถัดไป สำหรับเต็มปี)
4. มีรายได้ประเภท 40(2)-40(4) เท่านั้น (ไม่เข้า 40(5)-40(8)) → ยื่นเฉพาะ ภ.ง.ด. 90 ไม่ต้องยื่น 94

ข้อผิดพลาดที่ฟรีแลนซ์มักพลาด

• ลืมยื่น ภ.ง.ด. 94 — คิดว่ายื่นแค่ ภ.ง.ด. 90 ตอนต้นปีก็พอ ทั้งที่มีเงินได้ประเภทที่ต้องยื่นครึ่งปีด้วย
• จำแนกประเภทเงินได้ผิด — สับสนระหว่าง 40(2) กับ 40(8) ทำให้เลือกวิธีหักค่าใช้จ่ายผิด
• ไม่เก็บหนังสือรับรองหักภาษี ณ ที่จ่าย — ลูกค้าที่จ่ายค่าจ้างมักหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้ 3% ต้องขอเอกสารเก็บไว้เพื่อนำมาเครดิตภาษีตอนยื่นแบบ
• เลือกวิธีหักค่าใช้จ่ายโดยไม่เปรียบเทียบ — เลือกหักแบบเหมาหรือตามจริงโดยไม่ได้คำนวณเปรียบเทียบว่าแบบไหนประหยัดภาษีมากกว่า
• ไม่แยกเก็บเอกสารรายรับ-รายจ่ายรายเดือน — ทำให้ตอนยื่นภาษีต้องมารวบรวมย้อนหลังทั้งปี เสี่ยงตกหล่น

คำถามที่พบบ่อย