เงินได้พึงประเมิน 8 ประเภท (มาตรา 40) คืออะไร ต่างกันอย่างไร

ก่อนคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา สิ่งแรกที่ต้องรู้คือรายได้ของคุณ "เข้าประเภทไหน" เพราะกฎหมายไทยแบ่งเงินได้พึงประเมินออกเป็น 8 ประเภทตามมาตรา 40 แห่งประมวลรัษฎากร แต่ละประเภทมีกฎการหักค่าใช้จ่าย แบบแสดงรายการภาษี และการหักภาษี ณ ที่จ่ายที่แตกต่างกัน บทความนี้เป็นบทความอ้างอิงหลักที่สรุปทั้ง 8 ประเภทให้เข้าใจง่าย พร้อมตัวอย่างจริงที่พบบ่อย

ตารางสรุปเงินได้พึงประเมิน 8 ประเภท

ประเภท	ชื่อเรียก	ตัวอย่าง
40(1)	เงินเดือน/ค่าจ้าง	เงินเดือนพนักงานประจำ โบนัส ค่าล่วงเวลา
40(2)	ค่านายหน้า/ค่าธรรมเนียม	ค่านายหน้าขายประกัน ค่าบรรยาย ค่าจ้างทำงานนอกเหนือสัญญาจ้างประจำ
40(3)	ค่าลิขสิทธิ์/ทรัพย์สินทางปัญญา	ค่าลิขสิทธิ์หนังสือ เพลง กู๊ดวิลล์ เครื่องหมายการค้า
40(4)	ดอกเบี้ย/เงินปันผล	ดอกเบี้ยเงินฝาก เงินปันผลหุ้น ผลตอบแทนหลักทรัพย์
40(5)	ค่าเช่าทรัพย์สิน	ค่าเช่าบ้าน ที่ดิน คอนโด รถยนต์
40(6)	วิชาชีพอิสระตามกฎหมาย	แพทย์ ทนายความ วิศวกร สถาปนิก นักบัญชี ประณีตศิลป์
40(7)	รับเหมาก่อสร้าง	ผู้รับเหมาที่ต้องจัดหาสัมภาระสำคัญนอกจากเครื่องมือ
40(8)	เงินได้อื่นๆ ทั้งหมด	ธุรกิจ พาณิชยกรรม เกษตรกรรม ขายของออนไลน์ งานฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่

รายละเอียดแต่ละประเภท

40(1) เงินเดือน ค่าจ้าง

เงินได้จากความสัมพันธ์นายจ้าง-ลูกจ้าง เช่น เงินเดือน ค่าล่วงเวลา โบนัส เบี้ยเลี้ยงบางประเภท ได้รับสิทธิหักค่าใช้จ่ายมาตรฐาน 50% ของเงินได้ สูงสุดไม่เกิน 100,000 บาทโดยอัตโนมัติ หากมีเฉพาะเงินได้ประเภทนี้อย่างเดียว ยื่นแบบ ภ.ง.ด. 91

40(2) ค่านายหน้า ค่าธรรมเนียม

เงินได้จากการรับจ้างทำงานที่ไม่ใช่ลูกจ้างประจำ เช่น ค่านายหน้าขายประกัน ค่าบรรยายพิเศษ ค่าที่ปรึกษาแบบครั้งคราว มักสับสนกับ 40(8) ในกรณีฟรีแลนซ์ ความแตกต่างหลักคือ 40(2) มักเป็นค่าตอบแทนจากการ "ให้บริการแก่ผู้อื่น" แบบมีความสัมพันธ์คล้ายจ้างทำของ ในขณะที่ 40(8) ครอบคลุมเงินได้จากธุรกิจในวงกว้างกว่า

40(3) ค่าลิขสิทธิ์ กู๊ดวิลล์ ทรัพย์สินทางปัญญา

ครอบคลุมรายได้จากทรัพย์สินทางปัญญา เช่น ค่าลิขสิทธิ์หนังสือ เพลง ซอฟต์แวร์ กู๊ดวิลล์ และเครื่องหมายการค้า

40(4) ดอกเบี้ย เงินปันผล ผลตอบแทนการลงทุน

รายได้จากการลงทุนในหลักทรัพย์ เช่น ดอกเบี้ยเงินฝากธนาคาร ดอกเบี้ยหุ้นกู้ เงินปันผลจากหุ้นหรือกองทุนรวม โดยส่วนใหญ่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายและสามารถเลือกไม่นำมารวมคำนวณกับเงินได้อื่นได้ในบางกรณี

40(5) ค่าเช่าทรัพย์สิน

เงินได้จากการให้เช่าทรัพย์สิน เช่น บ้าน ที่ดิน คอนโด รถยนต์ รวมถึงเงินกินเปล่าหรือเงินแป๊ะเจี๊ยะที่เรียกเก็บจากผู้เช่า

40(6) วิชาชีพอิสระตามกฎหมาย

จำกัดเฉพาะ 6 วิชาชีพที่กฎหมายรับรองคือ การประกอบโรคศิลปะ กฎหมาย วิศวกรรม สถาปัตยกรรม การบัญชี และประณีตศิลป์ ผู้ประกอบวิชาชีพอิสระนอกเหนือจากนี้ เช่น ที่ปรึกษาทั่วไปหรือกราฟิกดีไซเนอร์ มักจัดอยู่ในเงินได้ประเภทที่ 8 แทน

40(7) รับเหมาก่อสร้าง

เงินได้ของผู้รับเหมาที่ต้องจัดหาสัมภาระสำคัญเป็นส่วนหนึ่งของงาน นอกเหนือจากเครื่องมือ เช่น ผู้รับเหมาก่อสร้างที่ต้องซื้อวัสดุก่อสร้างเอง

40(8) เงินได้อื่นๆ ทั้งหมด

เป็นประเภท "รวมทุกอย่างที่เหลือ" ที่ไม่เข้าเงื่อนไขประเภทที่ 1-7 ครอบคลุมเงินได้จากธุรกิจ พาณิชยกรรม เกษตรกรรม อุตสาหกรรม การขนส่ง และที่พบบ่อยที่สุดคืองานฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่ เช่น งานกราฟิกดีไซน์ ที่ปรึกษาอิสระที่ไม่ใช่วิชาชีพสงวนตาม 40(6) และการขายของออนไลน์

ทำไมต้องรู้ว่าเงินได้ของเราอยู่ประเภทไหน

• กฎการหักค่าใช้จ่ายต่างกัน — 40(1) หักได้มาตรฐาน 50% สูงสุด 100,000 บาท ส่วน 40(8) บางประเภทมีอัตราหักค่าใช้จ่ายเหมาตามที่กรมสรรพากรกำหนดไว้เฉพาะแต่ละประเภทอาชีพ (ประมาณ 40%-60% แล้วแต่ประเภท) หรือเลือกหักตามจริงก็ได้ ควรตรวจสอบตารางอัตราของกรมสรรพากรสำหรับประเภทเงินได้ของท่านโดยเฉพาะ
• แบบแสดงรายการภาษีต่างกัน — มีเฉพาะ 40(1) ยื่น ภ.ง.ด. 91 ส่วนผู้มีเงินได้ประเภทอื่นร่วมด้วยต้องยื่น ภ.ง.ด. 90 และหากมีเงินได้ประเภท 40(5)-40(8) ต้องยื่น ภ.ง.ด. 94 (แบบครึ่งปี) เพิ่มเติมด้วย
• การหักภาษี ณ ที่จ่ายต่างกัน — อัตราและวิธีการหักภาษี ณ ที่จ่ายของผู้จ่ายเงินได้แต่ละประเภทไม่เหมือนกัน ซึ่งมีผลต่อเงินคืนภาษีหรือภาษีที่ต้องชำระเพิ่มตอนยื่นแบบ

ตัวอย่างเงินได้แบบผสม

พนักงานบริษัทที่มีเงินเดือนประจำ (40(1)) และรับงานฟรีแลนซ์กราฟิกเสริมนอกเวลางาน (40(8)) ต้องนำเงินได้ทั้งสองประเภทมารวมคำนวณในแบบ ภ.ง.ด. 90 โดยแต่ละประเภทมีวิธีหักค่าใช้จ่ายของตัวเอง อ่านตัวอย่างการคำนวณแบบเต็มได้ในบทความ มีรายได้หลายทาง (งานประจำ + ฟรีแลนซ์) คำนวณภาษีอย่างไร

คำถามที่พบบ่อย